KUŞ GRİBİ

(avien influenza)

Kuş gribine neden olan H5N1 influenza virüsü kümes hayvanları arasında hastalık yapan bir virüstür. Yaban kazları bu virüse bağışıktır ve hastalığa yakalanmadan göç yollarındaki diğer kümes hayvanlarına bulaştırmaktadırlar. Özellikle tavuk, hindi ve kazlar salgın hastalığa maruz kalırlar ve sıklıkla ölürler. Son olarak Romanya’da ve ülkemizde de kümes hayvanları arasında kuş gribinin görülmüş olması, uzak doğudan Afrika’ya göç sırasında konaklayan kuşların virüsü getirmiş olduğunu göstermektedir.

Nasıl Bulaşır ?

HN15 virüsü kuş ve kümes hayvanlarının tükürük ve dışkılarında bulunur. Hastalığa yakalanmış hayvanların dolaştığı yerler bu açıdan bulaşma riski taşır. Bu hayvanların etleri de virüsü barındırabilmektedirler. Tayland’daki bir hayvanat bahçesinde, hastalıklı hayvanların etleri ile beslendiklerinde kaplanların çoğunun enfekte olması ve ölmesi bu gerçeği ortaya koymuştur. Ancak bulaşıcılık çiğ et ile mümkündür. 70 derece ve üzeri sıcaklığa maruz kalan ve pişirilen etlerde virüs etkisiz hale gelmektedir. Bu yüzden çiğ et ile pişmiş et arasında kesinlikle temas olmamalı, çiğ ete dokunduktan sonra eller bol sabunlu suyla çok iyi yıkanmalıdır. Canlı kuş ve kümes hayvanlarının satıldığı pazarlar ve tavuk çiftlikleri enfeksiyonun insana bulaşabileceği yerlerdir. Bu yüzden salgın durumunda bu ve benzeri ortamlardan uzak durulmalıdır. Soğuk ortamda donmuş olarak saklanan enfekte etler uzun süre virüsün etkin olarak saklanmasına neden olur. +4 derecede 35 gün, +37 derece 6 hafta virüs hastalık yapıcı özelliğini kaybetmemektedir.

Yumurtadaki Risk

Enfekte kümes hayvanlarının yumurtaları da virüs içerir. Hastalanan kümes hayvanları yumurtlamayı bıraksalar da, hastalandıkları dönemin başında verdikleri yumurtalar için bu risk vardır. Yumurtanın dış yüzeyi, sarısı ve beyazı da virüs barındırır. Ancak sulu bir kıvamı kalmayıncaya kadar çok iyi pişirildiği takdirde virüs de etkisiz hale gelir.

İnsana Bulaşma ve Grip Salgını

Kuş Gribi 2003 yılında Asya’da başladı. İnsana da bulaştığı görülmüş ve 44 kişiden 32si ölmüştür. Bu hastaların çoğu genç ve genç yetişkinler arasından çıkmış, yine çoğu enfekte kümes hayvanları ve salgıları ile temas etmiş kişilerdir. İnsanda kişiye göre değişen şiddette boğaz ağrısı, ateş, öksürük ve viral zatürree durumunda ise ciddi solunum güçlüğü şeklinde semptomlar görülmektedir.

H5N1 hızlı olarak mutasyon geçirir ve hatta insan grip virüsleri ile gen alışverişinde bulunabilir. Daha fazla insanın enfekte olması halinde virüs daha fazla insan geni taşımaya başlayabilir ve bu da yeni büyük bir grip salgınının başlamasına neden olabilir. 20-30 yılda bir yeryüzünde büyük bir grip salgını meydana gelmektedir. 1918 yılındaki salgında dünyada 50 milyon kişi ölmüştü. Bu salgını daha hafif geçen 1957 ve 1968 salgınları takip etti. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) uzmanları H5N1’in böyle bir salgını yapacak potansiyele sahip olduğu görüşünde birleşiyorlar.(1)

Tedavi

Bilindiği gibi virüs enfeksiyonlarında antiviral ilaçlar kullanılabiliyor. Ancak Amantadine ve Vidarabine gibi antiviral ilaçların H5N1 virüsüne karşı etkileri olmadığı görüldü. ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü (NIH) tarafından da kaynak olarak gösterilen bir çalışma sonuçlarına göre ise(2) yeni nesil antivirallerden oseltamivir H5N1 virüsüne karşı etkili.(3) Ülkemizde oseltamivir maddesi TAMİFLU (Roche) adı altında satılıyor ve grip enfeksiyonunun başladığı ilk 1-2 gün içinde başlandığı takdirde hastalığın ilerlemesine fırsat vermeden 2-3 gün içinde bitmesine olanak sağlıyor. Tamiflu bu etkisini, virüslerin yeni hücrelere saldırma öncesinde içinde bulundukları hücreden çıkmak için kullandıkları neuraminidase proteininin çalışmasını durdurarak başarıyor. Böylece virüsün yayılması durdurulmuş oluyor.

1. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) - Avian influenza: Gıda Güvenliği, INFOSAN Information Note No 02, 17 Aralık 2004

2. NIH News, Monday, July 18, 2005 (http://www3.niaid.nih.gov/news/newsreleases/2005/oseltamivir.htm)

3. H. Yen et al. Virulence may determine the necessary duration and dosage of oseltamivir treatment for highly pathogenic A/Vietnam/1203/04 (H5N1) influenza virus in mice. Journal of Infectious Diseases DOI:10.1086/432008 (2005)